Xu hướng đổi mới sáng tạo toàn cầu và hàm ý chính sách cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam đến năm 2030
DOI:
https://doi.org/10.33301/JED.VI.3151Từ khóa:
GII, đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chính sách công, Việt NamTóm tắt
Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh gia tăng, đổi mới sáng tạo đang trở thành nhân tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Bài viết phân tích xu hướng đổi mới sáng tạo toàn cầu, đánh giá thực trạng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam thông qua bộ chỉ số chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index - GII) giai đoạn 2020-2025 bằng cách so sánh với ba nền kinh tế châu Á tiêu biểu là Trung Quốc, Singapore và Ấn Độ. Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp so sánh kết hợp phân tích dữ liệu GII theo chiều dọc giai đoạn 2020-2025, tiếp cận từ góc nhìn phân tích chính sách và quản lý công nhằm lý giải các điểm nghẽn thể chế và đề xuất hàm ý có tính ứng dụng cho hoạch định chính sách nhằm nâng cao hiệu quả chuyển đổi đầu vào - đầu ra, kiến tạo động lực tăng trưởng mới và thu hẹp khoảng cách đổi mới với các trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu trong khu vực.
Tài liệu tham khảo
Adner, R. (2006). Match your innovation strategy to your innovation ecosystem. Harvard Business Review, 84(4), 98-107.
Adner, R. & Kapoor, R. (2010). Value creation in innovation ecosystems: How the structure of technological interdependence affects firm performance in new technology generations. Strategic Management Journal, 31(3), 306-333. https://www.jstor.org/stable/40587479
Báo Chính phủ (2024). Thủ tướng: Đổi mới để bứt phá, vượt qua chính mình; sáng tạo để vươn xa, bay cao trong kỷ nguyên mới. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2026, từ https://baochinhphu.vn/thu-tuong-doi-moi-de-but-pha-vuot-qua-chinh-minh-sang-tao-de-vuon-xa-bay-cao-trong-ky-nguyen-moi-102241001115855379.htm.
Bate, A.F., Wachira, E.W. & Danka, S. (2023). The determinants of innovation performance: an income-based cross-country comparative analysis using the Global Innovation Index (GII). Journal of Innovation and Entrepreneurship, 12(1), 1-27.
Blaugher, D., Gordon, B. & Dagher-Margosian, M. (2025). Made in China 2025: Evaluating China's performance. U.S. China Economic and Security Review Commission. https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo252626
Bộ Khoa học và Công nghệ (2026). Kích hoạt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tạo động lực cho khát vọng phát triển Việt Nam. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2026, từ https://mst.gov.vn/kich-hoat-he-sinh-thai-doi-moi-sang-tao-tao-dong-luc-cho-khat-vong-phat-trien-viet-nam-197260421124512533.htm
Cục Sở hữu trí tuệ (2026). Khối Đổi mới sáng tạo: Lấy “toàn dân - hệ sinh thái - số” làm trục phát triển trong giai đoạn mới. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2026, từ https://ipvietnam.gov.vn/tin-tuc-su-kien/-/asset_publisher/7xsjBfqhCDAV/content/khoi-oi-moi-sang-tao-lay-toan-dan-he-sinh-thai-so-lam-truc-phat-trien-trong-giai-oan-moi.
Đào Ngọc Tiến, Nguyễn Thu Hằng & Nguyễn Quang Linh (2025). Thực tiễn năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam: góc nhìn từ các khía cạnh của chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu - GII. Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, 10, 40-50. https://doi.org/10.56794/KHXHVN.10(214).40-50
Edquist, C (ed., 1997). Systems of innovation: Technologies, institutions and organizations. Pinter Publishers, London.
Giambona, F. & Blasco Blanco, A. (2022). Pillars of the Global Innovation Index by income level of economies: Longitudinal data (2011-2022) for researchers' use. Data in Brief, 45, 108697.
Leontitsis, A., Philippas, D., Sickles, R.C. & Tziogkidis, P. (2018). Evaluating countries' innovation potential: An international perspective (Rice University Working Paper No. 18-011). Rice University. https://economics.rice.edu/sites/g/files/bxs4046/files/2020-10/Tziogkidis%20et%20al.%202018.pdf
Lundvall, B.Å. (1992). National Systems of Innovation: Towards a Theory of Innovation and Interactive Learning. Pinter Publishers, London.
Nasir, M.H. & Zhang, S. (2024). Evaluating innovative factors of the global innovation index: A panel data approach. Innovation and Green Development, 3(1), 100096. https://doi.org/10.1016/j.igd.2023.100096
National Research Foundation Singapore (2021). Singapore unveils S$37 billion RIE2030 plan to advance research, innovation and enterprise. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2026, từ https://www.nrf.gov.sg/files/RIE2030_Press_Release.pdf
Nelson, R.R. (ed.,1993). National innovation systems: A comparative analysis. Oxford University Press, Oxford.
Nhân Dân (2024). Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam trên hành trình trở thành con hổ châu Á. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2026, từ https://special.nhandan.vn/he-sinh-thai-doi-moi-sang-tao-cua-Vietnam-tren-hanh-trinh-tro-thanh-con-ho-chau-A/index.html
Nguyen, H.T., Bui, T.A.H., Tran, D.T., Tran, T.H.T.M., Nguyen, T. & Do, T.D. (2023). Comparison of Vietnam's innovation capability and ASEAN countries: An in-depth study of Global Innovation Index. Webology, 20(1), 1-15.
Nguyễn Quỳnh Hoa & Ngô Quốc Dũng (2019). Sử dụng chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu trong đánh giá quá trình phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hiện đại. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, 10B, 7-12.
Press Information Bureau (2016). Startup India Programme. Ministry of Commerce & Industry, Government of India. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2026, từ https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=147661®=48&lang=2
Press Information Bureau (2023). PM addresses G20 Digital Economy Ministers' Meet. Ministry of Electronics & IT, Government of India. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2026, từ https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1950321
Smith, R. & Perry, M. (2023). Efficacy of the WIPO Global Innovation Index as a driver of innovation: Analysis of GII data for the ten ASEAN economies. Proceedings of the 18th European Conference on Innovation and Entrepreneurship. https://doi.org/10.34190/ecie.18.2.1485
VietnamPlus (2025). Coi doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2026, từ https://chinhsachcuocsong.vnanet.vn/coi-doanh-nghiep-la-trung-tam-cua-he-sinh-thai-doi-moi-sang-tao/76167.html
VnEconomy (2025). Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phải vượt qua tư duy “phong trào”. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2026, từ https://vneconomy.vn/xay-dung-he-sinh-thai-doi-moi-sang-tao-phai-vuot-qua-tu-duy-phong-trao.htm
VTV (2025). Thủ tướng: Thực hiện “3 không” trong phát triển đổi mới sáng tạo. Truy cập ngày 05 tháng 5 năm 2026, từ https://vtv.vn/thu-tuong-thuc-hien-3-khong-trong-phat-trien-doi-moi-sang-tao-100251001121307187.htm
WIPO (2025). GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025. Truy cập ngày 01 tháng 5 năm 2026, từ https://www.wipo.int/gii-ranking/en/
Yin, R.K. (2018). Case study research and applications: Design and methods, 6th edition. SAGE Publications.
