Tạp chí Kinh tế và Phát triển

Tăng trưởng kinh tế Việt Nam 40 năm đổi mới và định hướng phát triển trong kỷ nguyên mới: bước chuyển chiến lược trong mô hình tăng trưởng kinh tế

2026-10-19T10:39:30+07:00

Bài viết phân tích tổng quan tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong 40 năm đổi mới và định hướng phát triển trong kỷ nguyên mới với cách tiếp cận phân tích sự dịch chuyển cấu trúc mô hình tăng trưởng gắn với các định hướng phát triển kinh tế trong từng giai đoạn. Kết quả cho thấy, sau 40 năm (1986-2025), kinh tế Việt Nam tăng trưởng với tốc độ bình quân 6,68%/năm, thuộc nhóm cao nhất khu vực và thế giới. Mô hình tăng trưởng đã chuyển dịch mạnh về cấu trúc sản xuất, nguồn lực và mức độ hội nhập, nhưng những chuyển dịch đó chưa thực sự chuyển hóa tương xứng thành tăng trưởng năng suất, giá trị gia tăng nội địa, năng lực công nghệ nội sinh và năng lực cạnh tranh quốc gia. Để khắc phục những hạn chế của mô hình tăng trưởng truyền thống, đáp ứng yêu cầu bứt phá phát triển trong kỷ nguyên mới, bài viết làm rõ định hướng phát triển chiến lược và đề xuất đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế, điều chỉnh cấu trúc mô hình tăng trưởng với sự tích hợp các động lực quan trọng: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; doanh nghiệp quốc gia mạnh, dẫn dắt; thúc đẩy “thị trường kép”; nâng cấp một số ngành, lĩnh vực và thúc đẩy các ngành, lĩnh vực, các mô hình kinh tế mới trên nền tảng nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và năng lực thực thi chính sách.

Định vị các khu vực kinh tế chủ yếu ở Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới

2026-09-17T09:22:27+07:00

Dựa trên các nghị quyết về kinh tế tư nhân (68-NQ/TW), kinh tế nhà nước (79-NQ/TW), về mô hình phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới (19-NQ/TW), bài viết đưa ra cơ sở khoa học về định vị vai trò, chức năng của ba khu vực kinh tế chủ yếu, trong đó: Kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là bổ trợ quan trọng. Trên cơ sở nhận diện những điểm nghẽn cản trở thực hiện định vị này, bài viết đề xuất ba định hướng tháo gỡ: (i) Chuyển từ phân biệt đối xử theo thành phần sang phân vai theo chức năng; (ii) thúc đẩy cạnh tranh và hợp tác giữa các khu vực, bảo đảm phát triển bao trùm cả chiều dọc và chiều ngang; (iii) Chuyển trọng tâm thu hút sang xúc tiến đầu tư tại chỗ, tăng cường liên kết với khu vực trong nước, tạo động lực đột phá trong phát triển kinh tế.

Giải pháp thúc đẩy chuyển đổi kép tại Việt Nam

2026-07-30T16:01:36+07:00

Chuyển đổi kép, với sự kết hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, đang trở thành xu hướng phát triển chiến lược của nhiều quốc gia trong bối cảnh biến đổi khí hậu và quá trình số hóa nền kinh tế diễn ra ngày càng sâu rộng. Nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã coi chuyển đổi kép là nền tảng của mô hình tăng trưởng bền vững, trong đó chuyển đổi xanh đóng vai trò định hướng nhằm giảm phát thải carbon, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, còn chuyển đổi số đóng vai trò công cụ quan trọng giúp tối ưu hóa quản lý tài nguyên, nâng cao hiệu quả sản xuất và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tại Việt Nam, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là hai trong bốn chuyển đổi đóng vai trò trung tâm trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, và đang được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua các chiến lược quốc gia về chuyển đổi số và tăng trưởng xanh. Nghiên cứu dưới đây sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng, gồm tổng quan tài liệu, phân tích kinh nghiệm quốc tế, khảo sát thực tế doanh nghiệp và tham vấn chuyên gia để đánh giá quá trình thực hiện chuyển đổi kép tại Việt Nam. Kết quả cho thấy Việt Nam đã đạt được một số kết quả tích cực trong từng quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, song mức độ gắn kết giữa hai quá trình còn hạn chế; do đó, cần tăng cường tích hợp theo hướng chuyển đổi kép nhằm phát huy hiệu ứng cộng hưởng trong nâng cao năng suất, giảm phát thải và đổi mới mô hình tăng trưởng.

Cơ chế chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam đến năm 2045

2026-10-13T09:27:13+07:00

Việt Nam hội nhập sâu vào mạng lưới sản xuất công nghệ, nhưng năng lực nghiên cứu, thiết kế và chiếm giữ giá trị nội địa còn mỏng. Dựa trên 24 cuộc phỏng vấn chuyên gia và 23 nguồn thứ cấp, bài viết phân tích cơ chế chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2045 bằng mã hóa mở, phân tích tầng nguyên nhân và xây dựng kịch bản theo lăng kính quản trị tiên liệu. Kết quả nhận diện sáu điểm nghẽn: hội nhập công nghệ đi trước năng lực nội sinh; lan tỏa FDI có điều kiện; khoảng cách từ nghiên cứu đến thị trường; lệch pha kỹ năng; thực thi phân mảnh; và tư duy lập kế hoạch tuyến tính trước bất định dài hạn. Hai trục năng lực nội sinh và quản trị tiên liệu cho ra bốn cơ chế chuyển đổi. Nguồn lực công nghệ khó thành năng suất và giá trị nội địa nếu hấp thụ, chuyển hóa tri thức, kỹ năng và quản trị không cùng nâng lên. Từ đó, nghiên cứu đề xuất danh mục chính sách thích ứng.

Dữ liệu, thể chế và tăng trưởng kinh tế: Tổng quan lý thuyết có cấu trúc và hàm ý chính sách cho Việt Nam

2026-07-13T16:12:08+07:00

Việc dữ liệu ngày càng được khai thác trong sản xuất và quản lý không tự động chuyển thành năng suất hoặc tăng trưởng; giá trị kinh tế của dữ liệu còn phụ thuộc vào khả năng biến dữ liệu thành thông tin và vào các quy tắc chi phối quyền, tiếp cận, chia sẻ, cạnh tranh, riêng tư và niềm tin. Bài viết nhằm hệ thống hóa các cơ chế này và xác định những hàm ý phù hợp với bối cảnh Việt Nam thông qua một tổng quan lý thuyết có cấu trúc. Kết quả tổng hợp chỉ ra hai kênh liên kết: kênh thông tin - phân bổ giúp giảm bất định và nâng chất lượng quyết định; kênh năng suất - đổi mới hỗ trợ học hỏi và tối ưu hóa quy trình. Thể chế dữ liệu quyết định mức độ hai kênh được hiện thực hóa và cách lợi ích, chi phí được phân bổ. Từ đó, bài viết xác định ba ưu tiên có điều kiện cho Việt Nam: hoàn thiện quản trị và niềm tin dữ liệu; phát triển hạ tầng liên thông cùng cơ chế tiếp cận, chia sẻ theo rủi ro; tăng cường giám sát cạnh tranh và năng lực khai thác. Giá trị của bài viết nằm ở việc nối các cơ chế lý thuyết với một khung phân tích và lộ trình chính sách có thể theo dõi, không phải ở việc khẳng định tác động nhân quả.

Đánh giá tác động của kinh tế số đến năng suất doanh nghiệp tại Việt Nam

2026-09-21T14:01:25+07:00

Nghiên cứu xem xét mối quan hệ giữa kinh tế số và năng suất của doanh nghiệp Việt Nam thông qua hai thước đo gồm năng suất lao động và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP). Sử dụng dữ liệu bảng cấp doanh nghiệp giai đoạn 2022–2023, nghiên cứu đo lường kinh tế số thông qua việc doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế số lõi, phạm vi tham gia vào các hoạt động kinh tế số và bốn cấu phần gồm phần cứng, phần mềm, nội dung số và dịch vụ nền tảng số/kinh doanh trực tuyến. Kết quả cho thấy doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế số lõi có năng suất lao động cao hơn, nhưng chưa ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về TFP. Phạm vi tham gia hoạt động số chưa có mối liên hệ rõ ràng với năng suất lao động, nhưng có quan hệ dương với TFP. Khi phân rã theo cấu phần, hoạt động phần cứng có mối liên hệ dương với cả năng suất lao động và TFP, trong khi nội dung số có quan hệ âm với năng suất lao động và phần mềm có quan hệ âm với TFP. Phân tích theo đặc điểm doanh nghiệp cho thấy mối liên hệ tích cực giữa hoạt động kinh tế số và TFP thể hiện rõ hơn ở doanh nghiệp quy mô lớn và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Nhìn chung, kết quả cho thấy mối quan hệ giữa kinh tế số và năng suất doanh nghiệp mang tính không đồng nhất theo loại hoạt động số, quy mô và hình thức sở hữu, qua đó gợi ý sự cần thiết của các chính sách hỗ trợ phù hợp với đặc điểm của từng nhóm doanh nghiệp.

Tác động không đồng nhất của FDI đến ô nhiễm không khí: Bằng chứng từ phương pháp hồi quy phân vị tại Việt Nam

2026-09-09T16:04:40+07:00

Nghiên cứu phân tích tác động không đồng nhất của đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đến ô nhiễm không khí tại Việt Nam dựa trên dữ liệu 14144 dự án trong giai đoạn 2012-2019. Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy phân vị khoảnh khắc (Method of Moments Quantile Regression - MMQR) để xác định tác động của FDI lên toàn bộ phân bố có điều kiện của ô nhiễm không khí. Kết quả cho thấy FDI làm giảm đáng kể ô nhiễm không khí, với tác động mạnh hơn tại các phân vị ô nhiễm cao. Chủ nghĩa tập thể đóng vai trò điều tiết trong mối quan hệ này, theo đó, FDI có xu hướng làm gia tăng ô nhiễm tại những địa phương có mức độ chủ nghĩa tập thể thấp, nhưng tác động chuyển sang làm giảm ô nhiễm khi chủ nghĩa tập thể đạt mức đủ cao. Phát hiện này cho thấy lợi ích môi trường của FDI phụ thuộc không chỉ vào đặc điểm dự án mà còn vào bối cảnh văn hóa địa phương. Vì vậy, Việt Nam cần ưu tiên thu hút các dự án FDI sạch, chất lượng cao, đồng thời tăng cường cơ chế giám sát và sự tham gia của cộng đồng nhằm hỗ trợ phát triển bền vững.

Cân đối tiết kiệm với đầu tư tại Việt Nam

2026-10-19T13:58:50+07:00

Bài viết phân tích thực trạng cân đối tiết kiệm và đầu tư tại Việt Nam, đặt trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Bằng cách tiếp cận chuỗi số liệu vĩ mô, nghiên cứu chỉ ra một rào cản cấu trúc dai dẳng: tiết kiệm nội địa liên tục thấp hơn so với nhu cầu đầu tư mở rộng từ năm 2005 đến nay. Khoảng trống về vốn này khiến nền kinh tế cần vận dụng dòng vốn từ bên ngoài và duy trì trạng thái nhập siêu kéo dài của khu vực kinh tế trong nước. Hệ lụy của sự mất cân đối này làm dâng cao mặt bằng lãi suất trung tính, gây áp lực thanh khoản lên hệ thống ngân hàng khi tỷ lệ tín dụng trên huy động liên tục vượt ngưỡng an toàn, đồng thời tạo rủi ro phân bổ sai lệch nguồn lực và kìm hãm đổi mới công nghệ. Nhằm tháo gỡ nút thắt, bài viết đề xuất các giải pháp chính sách, bao gồm gia tăng tổng tiết kiệm, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, và khơi thông kênh dẫn vốn nhằm dịch chuyển dòng tiền từ các tài sản trú ẩn truyền thống sang khu vực sản xuất thực.