Tác động của nền tảng số đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam: Phân tích định tính và hàm ý chính sách
DOI:
https://doi.org/10.33301/JED.VI.2773Từ khóa:
Nền tảng số, doanh nghiệp vừa và nhỏ, năng lực cạnh tranh, nghiên cứu định tính, chính sách hỗ trợ, Việt NamTóm tắt
Nghiên cứu này vận dụng phương pháp phân tích chủ đề (thematic analysis) để làm rõ các cơ chế tác động của nền tảng số đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) tại Việt Nam. Thông qua 12 cuộc phỏng vấn bán cấu trúc với các chủ thể đa dạng bao gồm nhà quản lý SMEs, đại diện nền tảng số, nhà hoạch định chính sách và chuyên gia, nghiên cứu tích hợp lý thuyết hệ sinh thái nền tảng số với lý thuyết năng lực động để phân tích hiện tượng nghiên cứu. Kết quả chỉ ra ba cơ chế chính: (1) hạ tầng công nghệ của nền tảng số tạo lập lợi thế cạnh tranh thông qua việc giảm chi phí giao dịch và mở rộng tiếp cận thị trường; (2) năng lực nền tảng số và năng lực mạng lưới đóng vai trò trung gian trong việc chuyển hóa nguồn lực kỹ thuật số thành lợi thế cạnh tranh; (3) sự phụ thuộc vào nền tảng tạo ra quan hệ quyền lực bất cân xứng, hạn chế khả năng tự chủ chiến lược của SMEs. Về lý thuyết, nghiên cứu làm rõ vai trò kép của nền tảng số trong việc vừa trao quyền, vừa kiểm soát trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển. Về thực tiễn, nghiên cứu đề xuất các hàm ý chính sách nhằm cân bằng phát triển hệ sinh thái số với bảo vệ quyền lợi SMEs.
Tài liệu tham khảo
Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120.
Bonina, C., Koskinen, K., Eaton, B., & Gawer, A. (2021). Digital platforms for development: Foundations and research agenda. Information Systems Journal, 31(6), 869–902.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 11(4), 589–597.
Brinkmann, S., & Kvale, S. (2015). InterViews: Learning the craft of qualitative research interviewing (3rd ed.). Sage Publications.
Cao Xuân Thắng & Nguyễn Thị Kim Nhung (2025). Kinh tế nền tảng tại Việt Nam hiện nay: Thực trạng và khuyến nghị chính sách. Tạp chí Kinh tế và Dự báo, e-ISSN: 2734-9365. Retrieved from https://kinhtevadubao.vn/kinh-te-nen-tang-tai-viet-nam-hien-nay-thuc-trang-va-khuyen-nghi-chinh-sach-31793.html
Cenamor, J., Rönnberg Sjödin, D., & Parida, V. (2019). Adopting a platform approach in servitization: Leveraging the value of digitalization. International Journal of Production Economics, 192, 54–65.
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage Publications.
Dieuaide, P., & Azaïs, C. (2020). Platforms of work, labour, and employment relationship: The grey zones of a digital governance. Frontiers in Sociology, 5, Article 2.
Eisenmann, T., Parker, G., & Van Alstyne, M. W. (2006). Strategies for two-sided markets. Harvard Business Review, 84(10), 92–101.
Gawer, A., & Srnicek, N. (2021). Online platforms: Economic and societal effects (OECD Digital Economy Papers No. 324). OECD Publishing.
Hein, A., Schreieck, M., Riasanow, T., Setzke, D. S., Wiesche, M., Böhm, M., & Krcmar, H. (2020). Digital platform ecosystems. Electronic Markets, 30(1), 87–98.
Hồ Diệu Mai (2023). Kinh tế nền tảng và cơ hội phát triển kinh tế-xã hội ở Việt Nam. Tạp chí Công Thương, e-ISSN 3093-3870. Retrieved from https://tapchicongthuong.vn/kinh-te-nen-tang-va-co-hoi-phat-trien-kinh-te-xa-hoi-o-viet-nam-117474.htm
Hossain, M. (2015). A review of literature on open innovation in small and medium-sized enterprises. Journal of Global Entrepreneurship Research, 5(1), 1–12.
Hu, Q., Kapucu, N., & O'Byrne, L. (2024). Digital platforms and SME internationalization: Two-way knowledge sharing and consumer education. Journal of Business Research, 147, 89–102.
Jiang, Y., Wang, J., Xue, L., & Benckendorff, P. (2023). Digital platform capabilities and innovation performance in SMEs: The roles of value co-creation and institutional norms. Journal of Business Research, 165, Article 114037.
Kanna, S., & Singh, A. (2021). Digital platforms and business model innovation: Insights from emerging economy context. Journal of Indian Business Research, 13(1), 22–41.
Li, L., Su, F., Zhang, W., & Mao, J. Y. (2018). Digital transformation by SME entrepreneurs: A capability perspective. Information Systems Journal, 28(6), 1129–1157.
Liao, Y., Liu, T., & Zhou, F. (2024). Digital platform capability, environmental innovation quality and firm competitive advantage. Journal of Business Research, 169, Article 113889.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
Lu, Y., Zhang, X., & Li, W. (2023). Platform governance in the digital economy: Roles and responsibilities of platform companies. Information Technology & People, 36(2), 789–812.
Malterud, K., Siersma, V. D., & Guassora, A. D. (2016). Sample size in qualitative interview studies: Guided by information power. Qualitative Health Research, 26(13), 1753–1760.
Müller, O. (2019). Between empowerment and power abuse: The ambivalent role of digital platforms in the organization of work. The Economic and Labour Relations Review, 30(2), 227–243.
Nambisan, S., Lyytinen, K., Majchrzak, A., & Song, M. (2017). Digital innovation management: Reinventing innovation management research in a digital world. MIS Quarterly, 41(1), 223–238.
Pagani, M. (2013). Digital business strategy and value creation: Framing the dynamic cycle of control points. MIS Quarterly, 37(2), 617–632.
Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). Sage Publications.
Rossotto, C. M., Kuek, S. C., & Paradi-Guilford, C. (2018). The digital economy, GVCs and SMEs. In A. Goel & M. Mohan (Eds.), Handbook of micro, small and medium enterprises in Asia (pp. 333–349). Edward Elgar Publishing.
Ruggieri, R., Savastano, M., Scalingi, A., Bala, D., & D'Ascenzo, F. (2018). The impact of digital platforms on business models: An empirical investigation on innovative start-ups. Management & Marketing, 13(4), 1210–1225.
Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997). Dynamic capabilities and strategic management. Strategic Management Journal, 18(7), 509–533.
Widiarti, W., Wijayanto, A., & Purwanto, B. (2025). The role of innovation capability and network capability on SME performance through digital platform capability. Journal of Innovation and Entrepreneurship, 14(1), 1–18.
