Dữ liệu, thể chế và tăng trưởng kinh tế: Tổng quan lý thuyết có cấu trúc và hàm ý chính sách cho Việt Nam
DOI:
https://doi.org/10.33301/JED.VI.3173Từ khóa:
Kinh tế dữ liệu, tăng trưởng kinh tế, thể chế dữ liệu, năng suất nhân tố tổng hợp, chuyển đổi sốTóm tắt
Việc dữ liệu ngày càng được khai thác trong sản xuất và quản lý không tự động chuyển thành năng suất hoặc tăng trưởng; giá trị kinh tế của dữ liệu còn phụ thuộc vào khả năng biến dữ liệu thành thông tin và vào các quy tắc chi phối quyền, tiếp cận, chia sẻ, cạnh tranh, riêng tư và niềm tin. Bài viết nhằm hệ thống hóa các cơ chế này và xác định những hàm ý phù hợp với bối cảnh Việt Nam thông qua một tổng quan lý thuyết có cấu trúc. Kết quả tổng hợp chỉ ra hai kênh liên kết: kênh thông tin - phân bổ giúp giảm bất định và nâng chất lượng quyết định; kênh năng suất - đổi mới hỗ trợ học hỏi và tối ưu hóa quy trình. Thể chế dữ liệu quyết định mức độ hai kênh được hiện thực hóa và cách lợi ích, chi phí được phân bổ. Từ đó, bài viết xác định ba ưu tiên có điều kiện cho Việt Nam: hoàn thiện quản trị và niềm tin dữ liệu; phát triển hạ tầng liên thông cùng cơ chế tiếp cận, chia sẻ theo rủi ro; tăng cường giám sát cạnh tranh và năng lực khai thác. Giá trị của bài viết nằm ở việc nối các cơ chế lý thuyết với một khung phân tích và lộ trình chính sách có thể theo dõi, không phải ở việc khẳng định tác động nhân quả.
Tài liệu tham khảo
Acemoglu, D. (2021). Harms of AI (NBER Working Paper No. 29247). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w29247
Bộ Chính trị (2019). Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/he-thong-van-ban/van-ban-cua-dang/nghi-quyet-so-52-nqtw-ngay-2792019-cua-bo-chinh-tri-ve-mot-so-chu-truong-chinh-sach-chu-dong-tham-gia-cuoc-cach-mang-cong-5715
Chính phủ (2025a). Nghị định số 194/2025/NĐ-CP ngày 03/7/2025 quy định chi tiết một số điều của Luật Giao dịch điện tử về cơ sở dữ liệu quốc gia, kết nối và chia sẻ dữ liệu, dữ liệu mở phục vụ giao dịch điện tử của cơ quan nhà nước. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=214448&pageid=27160
Chính phủ (2025b). Nghị định số 278/2025/NĐ-CP ngày 22/10/2025 quy định về kết nối, chia sẻ dữ liệu bắt buộc giữa các cơ quan thuộc hệ thống chính trị. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=215682&pageid=27160
Chính phủ (2025c). Nghị định số 356/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=216387&pageid=27160
Chính phủ (2026). Nghị định số 314/2026/NĐ-CP ngày 08/8/2026 quy định hoạt động của sàn dữ liệu. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=219180&pageid=27160&typegroupid=4
Cong, L. W., Wei, W., Xie, D., & Zhang, L. (2022). Endogenous growth under multiple uses of data. Journal of Economic Dynamics and Control, 141, 104395. https://doi.org/10.1016/j.jedc.2022.104395
Cong, L. W., Xie, D., & Zhang, L. (2021). Knowledge accumulation, privacy, and growth in a data economy. Management Science, 67(10), 6480-6492. https://doi.org/10.1287/mnsc.2021.3986
Cục Thống kê (2026). Thông cáo báo chí tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP, GRDP giai đoạn 2021-2025. https://www.nso.gov.vn/tin-tuc-thong-ke/2026/01/thong-cao-bao-chi-ty-trong-gia-tri-tang-them-cua-kinh-te-so-trong-gdp-grdp-giai-doan-2021-2025
Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-dai-hoi-dai-bieu-toan-quoc-lan-thu-xiv-cua-dang-119260206221643667.htm
European Commission (2020). A European strategy for data (COM(2020) 66 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52020DC0066
Farboodi, M., Mihet, R., Philippon, T., & Veldkamp, L. (2019). Big data and firm dynamics. AEA Papers and Proceedings, 109, 38-42. https://doi.org/10.1257/pandp.20191001
Farboodi, M., & Veldkamp, L. (2021). A growth model of the data economy (NBER Working Paper No. 28427). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w28427
Goldfarb, A., & Tucker, C. (2019). Digital economics. Journal of Economic Literature, 57(1), 3-43. https://doi.org/10.1257/jel.20171452
Jones, C. I., & Tonetti, C. (2020). Nonrivalry and the economics of data. American Economic Review, 110(9), 2819-2858. https://doi.org/10.1257/aer.20191330
North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press.
OECD (2015). Data-driven innovation: Big data for growth and well-being. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264229358-en
OECD (2019). Enhancing access to and sharing of data: Reconciling risks and benefits for data re-use across societies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/276aaca8-en
OECD (2021). Mapping data portability initiatives, opportunities and challenges. OECD Digital Economy Papers, No. 321. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/a6edfab2-en
Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2024). Luật Dữ liệu, số 60/2024/QH15. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=212488&pageid=27160
Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2025a). Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, số 91/2025/QH15. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=214590&pageid=27160&typegroupid=3
Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2025b). Luật Công nghiệp công nghệ số, số 71/2025/QH15. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=214609&pageid=27160&typegroupid=3
Romer, P. M. (1990). Endogenous technological change. Journal of Political Economy, 98(5, Part 2), S71-S102. https://doi.org/10.1086/261725
Solow, R. M. (1956). A contribution to the theory of economic growth. Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65-94. https://doi.org/10.2307/1884513
Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 749/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=200163&pageid=27160&tagid=7&type=1
Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 411/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=205555&pageid=27160&tagid=6&type=1
Thủ tướng Chính phủ (2024). Quyết định số 142/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược dữ liệu quốc gia đến năm 2030. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=0&docid=209669&pageid=27160
Veldkamp, L., & Chung, C. (2024). Data and the aggregate economy. Journal of Economic Literature, 62(2), 458-484. https://doi.org/10.1257/jel.20221580
World Bank (2021). World development report 2021: Data for better lives. World Bank. https://www.worldbank.org/en/publication/wdr2021
