Logic thể chế cạnh tranh trong phát triển kinh tế số: Nghiên cứu định tính đa bên liên quan tại Việt Nam
DOI:
https://doi.org/10.33301/JED.VI.2940Từ khóa:
Kinh tế số, logic thể chế, năng lực cạnh tranh quốc gia, nghiên cứu định tính, Việt NamTóm tắt
Nghiên cứu xem xét cách các logic thể chế cạnh tranh định hình phát triển kinh tế số tại Việt Nam, một nền kinh tế chuyển đổi có cấu trúc thể chế đặc thù. Dựa trên 32 cuộc phỏng vấn sâu bán cấu trúc với bốn nhóm bên liên quan, gồm nhà hoạch định chính sách trung ương, lãnh đạo chính quyền địa phương, lãnh đạo doanh nghiệp và chuyên gia học thuật, nghiên cứu sử dụng phân tích chủ đề phản tư kết hợp mã hóa suy diễn để nhận diện các logic thể chế và cơ chế tương tác. Kết quả cho thấy bốn logic nổi bật là logic nhà nước, logic thị trường, logic học thuật và logic phát triển. Trong đó, logic phát triển xuất hiện như một logic xuyên nhóm, gắn với bắt kịp công nghệ, phát triển bao trùm và định hướng dài hạn. Đồng thời, nghiên cứu chỉ ra rằng mức độ liên quan đến an ninh quốc gia và lợi ích kinh tế trực tiếp là hai yếu tố bối cảnh định hình tính trung tâm và tính tương thích giữa các logic. Từ đó, bài viết mở rộng góc nhìn logic thể chế vào lĩnh vực kinh tế số trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi và gợi ý cách thiết kế cơ chế điều phối phù hợp hơn.
Tài liệu tham khảo
Battilana, J. & Lee, M. (2014). Advancing research on hybrid organizing – Insights from the study of social enterprises. Academy of Management Annals, 8(1), 397-441. https://doi.org/10.5465/19416520.2014.893615
Berger, P.L. & Luckmann, T. (1966). The social construction of reality: A treatise in the sociology of knowledge. Doubleday.
Besharov, M.L. & Smith, W.K. (2014). Multiple institutional logics in organizations: Explaining their varied nature and implications. Academy of Management Review, 39(3), 364-381. https://doi.org/10.5465/amr.2011.0431
Besharov, M.L. & Smith, W.K. (2025). Reflections on the 2024 AMR Decade Award: Zooming out and zooming in to expand research on multiple institutional logics and organizational hybridity. Academy of Management Review, 50(4). https://doi.org/10.5465/amr.2025.0540
Blumer, H. (1954). What is wrong with social theory?. American Sociological Review, 19(1), 3-10. https://doi.org/10.2307/2088165
Bowen, G.A. (2006). Grounded theory and sensitizing concepts. International Journal of Qualitative Methods, 5(3), 12-23. https://doi.org/10.1177/160940690600500304
Braun, V. & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 11(4), 589-597. https://doi.org/10.1080/2159676X.2019.1628806
Braun, V. & Clarke, V. (2021). One size fits all? What counts as quality practice in (reflexive) thematic analysis?. Qualitative Research in Psychology, 18(3), 328-352. https://doi.org/10.1080/14780887.2020.1769238
Bruton, G.D., Ahlstrom, D. & Li, H.L. (2010). Institutional theory and entrepreneurship: Where are we now and where do we need to move in the future?. Entrepreneurship Theory and Practice, 34(3), 421-440. https://doi.org/10.1111/j.1540-6520.2010.00390.x
Bukht, R. & Heeks, R. (2017). Defining, conceptualising and measuring the digital economy (Development Informatics Working Paper No. 68). University of Manchester.
Chen, Z. & Xing, R. (2025). Digital economy, green innovation and high-quality economic development. International Review of Economics & Finance, 99, 104029. https://doi.org/10.1016/j.iref.2025.104029
Fforde, A. & de Vylder, S. (1996). From plan to market: The economic transition in Vietnam. Westview Press.
Fuenfschilling, L. & Truffer, B. (2014). The structuration of socio-technical regimes - Conceptual foundations from institutional theory. Research Policy, 43(4), 772-791. https://doi.org/10.1016/j.respol.2013.10.010
Gainsborough, M. (2010). Vietnam: Rethinking the state. Zed Books.
Greenwood, R., Raynard, M., Kodeih, F., Micelotta, E.R. & Lounsbury, M. (2011). Institutional complexity and organizational responses. Academy of Management Annals, 5(1), 317-371. https://doi.org/10.5465/19416520.2011.590299
Hinings, B., Gegenhuber, T. & Greenwood, R. (2018). Digital innovation and transformation: An institutional perspective. Information and Organization, 28(1), 52-61. https://doi.org/10.1016/j.infoandorg.2018.02.004
Lincoln, Y.S. & Guba, E.G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
Lounsbury, M., Ocasio, W. & Thornton, P.H. (2021). New directions in the study of institutional logics. Annual Review of Sociology, 47, 261-280. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-090320-111734
Malesky, E. & London, J. (2014). The political economy of development in China and Vietnam. Annual Review of Political Science, 17, 395-419. https://doi.org/10.1146/annurev-polisci-041811-150032
Marquis, C. & Raynard, M. (2015). Institutional strategies in emerging markets. Academy of Management Annals, 9(1), 291-335. https://doi.org/10.5465/19416520.2015.1014661
Myovella, G., Karacuka, M. & Haucap, J. (2020). Digitalization and economic growth: A comparative analysis of Sub-Saharan Africa and OECD economies. Telecommunications Policy, 44(2), 101856. https://doi.org/10.1016/j.telpol.2019.101856
Ocasio, W., Thornton, P.H. & Lounsbury, M. (2017). The institutional logics perspective. In Greenwood, R., Oliver, C., Lawrence, T.B. & Meyer, R.E. (Eds.), The SAGE handbook of organizational institutionalism (509-531). Sage.
OECD (2020). A roadmap toward a common framework for measuring the digital economy. OECD Publishing.
Painter, M. (2005). The politics of state sector reforms in Vietnam: Contested agendas and uncertain trajectories. Journal of Development Studies, 41(2), 261-283. https://doi.org/10.1080/0022038042000309241
Patton, M.Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice, 4th edition. SAGE.
Peng, M.W. (2003). Institutional transitions and strategic choices. Academy of Management Review, 28(2), 275-296. https://doi.org/10.5465/amr.2003.9416341
Raynard, M. (2016). Deconstructing complexity: Configurations of institutional complexity and structural hybridity. Strategic Organization, 14(4), 310-335. https://doi.org/10.1177/1476127016634639
Thornton, P.H. & Ocasio, W. (1999). Institutional logics and the historical contingency of power in organizations. American Journal of Sociology, 105(3), 801-843. https://doi.org/10.1086/210361
Thornton, P.H., Ocasio, W. & Lounsbury, M. (2012). The institutional logics perspective: A new approach to culture, structure, and process. Oxford University Press.
Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 749/QĐ-TTg về phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Ngày 03 tháng 6 năm 2020.
Timmermans, S. & Tavory, I. (2012). Theory construction in qualitative research: From grounded theory to abductive analysis. Sociological Theory, 30(3), 167-186. https://doi.org/10.1177/0735275112457914
Tracy, S.J. (2010). Qualitative quality: Eight "big-tent" criteria for excellent qualitative research. Qualitative Inquiry, 16(10), 837-851. https://doi.org/10.1177/1077800410383121
Vo Tri Thanh (2019). Vietnam: Transition to a socialist-oriented market economy. In Vietnam 2045: Toward prosperity, creativity, equity, and democracy. ERIA.
Wu, X., Tan, X. & Wang, X. (2023). The institutional logics perspective in management and organization studies: A systematic review and future research agenda. Journal of Business Research, 167, 114183. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2023.114183
Xiao, M., Zhan, X. & Cudennec, A. (2025). Coping with competing institutional logics in policy implementation. Governance, 38(3). https://doi.org/10.1111/gove.70036
