Mối quan hệ giữa trí tuệ nhân tạo sinh và tư duy sáng tạo của sinh viên: vai trò trung gian của động lực học tập và điều tiết của hỗ trợ giảng viên
DOI:
https://doi.org/10.33301/JED.VI.2886Từ khóa:
Tư duy sáng tạo, trí tuệ nhân tạo sinh, hỗ trợ của giảng viên, động lực học tập, sinh viênTóm tắt
Mặc dù trí tuệ nhân tạo sinh (Generative Artificial Intelligence - GAI) ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong giáo dục đại học, các bằng chứng thực nghiệm về tác động của GAI đến tư duy sáng tạo của sinh viên vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu này xây dựng mô hình nhằm phân tích mối quan hệ giữa việc sử dụng GAI, hỗ trợ của giảng viên, động lực học tập và tư duy sáng tạo. Dữ liệu được thu thập từ 923 sinh viên đại học tại Việt Nam và phân tích bằng mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM). Kết quả cho thấy GAI không trực tiếp đến tư duy sáng tạo mà tác động gián tiếp thông qua biến trung gian động lực học tập. Bên cạnh đó, hỗ trợ của giảng viên đóng vai trò điều tiết vừa củng cố ảnh hưởng của GAI lên động lực, vừa tăng cường mối quan hệ giữa động lực học tập và tư duy sáng tạo của sinh viên. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng GAI cần đi kèm với sự hỗ trợ phù hợp từ giảng viên nhằm nâng cao động lực học tập, từ đó thúc đẩy tư duy sáng tạo của sinh viên. Nghiên cứu cung cấp hàm ý thực tiễn cho các cơ sở giáo dục đại học trong việc thiết kế hoạt động giảng dạy và ứng dụng GAI nhằm nâng cao hiệu quả học tập trong thời kỳ kỷ nguyên số.
Tài liệu tham khảo
Amabile, T.M. (1996). Creativity in context. Westview Press.
Assor, A., Kaplan, H. & Roth, G. (2002). Choice is good, but relevance is excellent: Autonomy-enhancing and suppressing teacher behaviours predicting students’ engagement in schoolwork. British Journal of Educational Psychology, 72(2), 261-278. https://doi.org/10.1348/000709902158883
Chen, J.J.L. (2005). Relation of academic support from parents, teachers, and peers to Hong Kong adolescents' academic achievement: The mediating role of academic engagement. Genetic, social, and general psychology monographs, 131(2), 77-127. https://doi:10.3200/MONO.131.2.77-127
Chen, Z., Chen, C., Yang, G., He, X., Chi, X., Zeng, Z. & Chen, X. (2024). Research integrity in the era of artificial intelligence: Challenges and responses. Medicine, 103(27), e38811. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000038811
Chiu, T.K.F., Moorhouse, B.L., Chai, C.S. & Ismailov, M. (2023). Teacher support and student motivation to learn with artificial intelligence (AI)-based chatbot. Interactive Learning Environments, 32(7), 3240-3256. https://doi.org/10.1080/10494820.2023.2172044
Deci, E.L. & Ryan, R.M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
Deemer, E.D., Martens, M.P. & Buboltz, W.C. (2010). Toward a tripartite model of research motivation: Development and initial validation of the research motivation scale. Journal of Career Assessment, 18(3), 292-309. https://doi.org/10.1177/1069072710364794
Hà Đức Sơn & Nông Thị Như Mai (2019). Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên – Nghiên cứu trường hợp Đại học Tài chính-Marketing. Tạp chí Nghiên cứu Tài chính-Marketing, 49, 13-24. https://doi.org/10.52932/jfm.vi49.92
Hair, J.F., Hult, G.T.M., Ringle, C.M. & Sarstedt, M. (2017). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM), 2nd edition. Sage Publications.
Hair, J.F., Risher, J.J., Sarstedt, M. & Ringle, C.M. (2019). When to use and how to report the results of PLS-SEM. European Business Review, 31(1), 2-24. https://doi.org/10.1108/EBR-11-2018-0203
Huang, X., Chen, S. & Binti Rusdi, F.A. (2025). Perceived teacher autonomy support and college students’ creativity: The mediating role of academic engagement and the moderating role of emotions. Journal of Psychology in Africa, 35(5), 641-650. https://doi.org/10.32604/jpa.2025.066349
Ivanov, S. (2023). The dark side of artificial intelligence in higher education. Service Industries Journal, 43(15-16), 1055-1082. https://doi.org/10.1080/02642069.2023.2258799
Karampelas, A. (2021). Artificial intelligence and machine learning in the STEAM classroom. Hellenic Journal of STEM Education, 1(2), 59-66. https://doi.org/10.51724/hjstemed.v1i2.13
Keinänen, M.M. & Kairisto-Mertanen, L. (2019). Researching learning environments and students’ innovation competences. Education + Training, 61(1), 17-30. https://doi.org/10.1108/ET-03-2018-0056
Lacson, E. & Dejos, E. (2022). Research skills scale for senior high school students: Development and validation. Psychology and Education: A Multidisciplinary Journal, 2(4), 329-334. https://doi.org/10.5281/zenodo.6727946
Long, T., Zhang, D., Li, G., Taraif, B., Menon, S., Smith, K.S., Wang, S., Gero, K.I. & Chilton, L.B. (2023). Tweetorial hooks: Generative AI tools to motivate science on social media. arXiv. https://doi.org/10.48550/arxiv.2305.12265
Mahatmya, D., Morrison, J., Jones, R.M., Garner, P.W., Davis, S.N., Manske, J., Berner, N., Johnson, A. & Ditty, J. (2017). Pathways to undergraduate research experiences: A multi-institutional study. Innovative Higher Education, 42(5), 491-504. https://doi:10.1007/s10755-017-9401-3
Martin, N.D., Tissenbaum, C.D., Gnesdilow, D. & Puntambekar, S. (2019). Fading distributed scaffolds: the importance of complementarity between teacher and material scaffolds. Instructional Science, 47, 69-98
Ommering, B.W.C., Wijnen-Meijer, M., Dolmans, D.H.J.M., Dekker, F.W. & van Blankenstein FM (2020). Promoting positive perceptions of and motivation for research among undergraduate medical students to stimulate future research involvement: A grounded theory study. BMC Medical Education, 20(1), 204. https://doi.org/10.1186/s12909-020-02112-6
Pan, Y. & Li, G. (2025). The effects of perceived teacher support and growth language mindset on learner well-being in AI-integrated environment: The mediating role of generative AI attitude. Frontiers in Psychology, 16, 1660462. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1660462
Phạm Quang Văn, Lê Văn Trọng, Huỳnh Văn Kiệt & Hoàng Thị Xuân (2018). Một số yếu tố tác động đến động lực nghiên cứu khoa học của sinh viên. Tạp chí Khoa học Công nghệ Giao thông Vận tải, 30, 88-95.
Popenici, S.A.D. & Kerr, S. (2017). Exploring the impact of artificial intelligence on teaching and learning in higher education. Research and Practice in Technology Enhanced Learning, 12(1), 22. https://doi.org/10.1186/s41039-017-0062-8
Rogers, E.M. (2003). Diffusion of innovations, 5th edition. Free Press.
Ryan, R.M. & Deci, E.L. (2020). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.
Samid, G. (2021). Artificial intelligence assisted innovation. In Osaba, E., Villar-Rodriguez, E., Lobo, J.L. & Laña, I. (Eds.), Artificial intelligence: Latest advances, new paradigms and novel applications. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.96112
Shi, Y., Cheng, Q., Wei, Y., Liang, Y. & Zhu, K. (2025). Effects of peer and teacher support on students’ creative thinking: Emotional intelligence as a mediator and emotion regulation strategy as a moderator. Journal of Intelligence, 13(5), 53. https://doi.org/10.3390/jintelligence13050053
Smith, J.L., Deemer, E.D., Thoman, D.B. & Zazworsky, L. (2014). Motivation under the microscope: Understanding undergraduate science students’ multiple motivations for research. Motivation and Emotion, 38(4), 496-512. https://doi.org/10.1007/s11031-013-9388-8
Tawfik, A.A., Law, V., Ge, X., Xing, W. & Kim, K. (2018). The effects of sustained vs. faded scaffolding in technology-enhanced learning environments. Computers & Education, 127, 50-67. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2018.08.022
Tran, T.H. & Pham, H.Y. (2023). Factors affecting students’ research motivation at The University of Science - Thai Nguyen University. Dong Thap University Journal of Science, 26, 59-67. https://doi.org/10.52714/dthu.26.6.2017.473
Võ Thị Minh Nho (2023). Nghiên cứu về những yếu tố ảnh hưởng lên động cơ tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Đà Nẵng, 21(4), 27-33.
Wang, L. (2022). Student intrinsic motivation for online creative idea generation: Mediating effects of student online learning engagement and moderating effects of teacher emotional support. Frontiers in Psychology, 13, 954216. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.954216
Zhang, H., Sun, C., Liu, X., Gong, S., Yu, Q. & Zhou, Z. (2020). Boys benefit more from teacher support: Effects of perceived teacher support on primary students’ creative thinking. Thinking Skills and Creativity, 37, 100680. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2020.100680
